Detrítus

Verzamelwoord voor elk dood ➛organisch materiaal, het resultaat van uitwerpselen en afgestorven plant- en dierresten. Ook al verteerde resten vallen hieronder. Detritus bevindt zich hoofdzakelijk op de ➛bodem, al komt het in water ook zwevend tijdelijk voor.

In de aquariumwereld wordt er meestal de laag bruine molm op de bodem mee bedoeld, maar dit is het moeilijker verteerbare overblijfsel. De meeste liefhebbers willen er graag snel vanaf en ➛hevelen het weg. Toch is er een gegronde reden om dat niet te doen.

Veel detritus kan inderdaad leiden tot een overschot aan opgeloste voedingsstoffen of ➛DOC, wat in een spaarzaam beplant aquarium tot ontwikkeling van ➛algen kan leiden. Soms is dit gewenst, bijvoorbeeld als ➛aufwuchs.

Voor een gezond plantenbestand is detritus echter voordelig. Dit koolstofrijke materiaal wordt grotendeels afgebroken tot ➛POC (Particulate Organic Carbon) en, belangrijker nog, het eerder genoemde DOC (Dissolved Organic Carbon). Dat laatste wordt omgezet door heterotrofe ➛bacteriën in bruikbare voeding voor planten. Detritus is daarmee een belangrijke natuurlijke bron van het altijd schaars aanwezige ➛CO₂. Bovendien fungeert DOC als een natuurlijk ➛chelaat - bindmiddel - voor metalen, waardoor deze als ➛sporenelementen opneembaar worden. Ook ➛zware metalen worden zo gebonden, en zijn dan geneutraliseerd. In een zuurstofrijk aquarium heeft detritus aldus een sterk zuiverende en voedende functie, zoals een biofilter.

Het genoemde POC is voor bacteriën moeilijker te verwerken. Dat is waar ➛slakken, ➛garnalen en detrituswormen hun rol vervullen: deze breken deze taaiere afvalproducten verder af, waarna bacteriën de restanten daarvan alsnog verder kunnen verteren, voor zover verteerbaar.

Bij gebrek aan zuurstof kunnen in de detrituslaag rottingsprocessen ontstaan. De kwaliteit van de bacteriën in de detritus is sterk afhankelijk van de aanwezige zuurstof. Watercirculatie of beluchting kunnen dit verbeteren.

Zo kan in een onbeplante bodem detritus tot ➛bodemrot leiden. Gezonde plantengroei voorkomt dit: de bodem wordt door de wortels gezond gehouden. Bij gebrek daaraan kan gebruik van een ➛hevelklok om af en toe ook de bodem zelf van detritus te ontdoen dit voorkomen.

Ook de bruine drab in het eerder genoemde biofilter is detritus. Door de constante stroming is altijd zuurstof aanwezig. Dit bruine slib vormt een uitstekende ➛aquariumstarter.

Sommige dieren, zoals slakken, garnalen en ook enkele vissen, voeden zich met de verteerbare resten uit detritus en worden ➛detrivoren genoemd. Ook zij vormen een schakel in de omzetting naar DOC.

Detrituswormen

Verzamelterm voor ➛detrivore ➛wormen, alle uit de stam van de ➛Annelida of ringwormen. Binnen die stam komen vele, niet zeer verwante, dieren voor die hoofdzakelijk van ➛detritus leven. Bekende voorbeelden zijn ➛regenwormen, ➛enchytreeën, ➛tubifex en een grote groep dunne, kleine, witte, soms bruine wormen tot enkele centimeters lengte, die zich in vrijwel ieder aquarium bevinden.

Over het algemeen wordt alleen die laatste groep, bij gebrek aan een betere naam, met detrituswormen aangeduid. Tubifex en ➛Lumbriculus kunnen hier eveneens toe worden gerekend. Deze wormen bevinden zich voornamelijk in de bodem, waar ze zichtbaar worden bij het optillen van stenen, hout of andere grotere voorwerpen. Soms zijn ze 's ochtends op een ruit te zien. Hun lengte varieert, al naar gelang de soort. Ze zijn van ➛platwormen te onderscheiden door het ontbreken van een duidelijk verbrede kop en hun voortbeweging door strekken en samentrekken. Platwormen glijden als ➛slakken voort.

Een detrituswormenvrij aquarium is, net als met ➛algen en ➛bacteriën, een illusie. In tegenstelling tot wat op internet veel wordt beweerd, zijn deze wormen onschadelijk en vormen geen probleem. Ze zijn in het ergste geval een indicator voor een teveel aan ➛organisch afval. Feitelijk vormen ze, net als slakken, ➛garnalen en genoemde bacteriën, de afvalverwerking van het aquarium en zijn daarom bijzonder nuttig. Daarbij vormen ze een eiwitrijk hapje voor de gelukkige vis die er één te pakken krijgt. Daarmee vervullen ze dezelfde rol als regenwormen in een grasveld. Niet iedereen is echter gecharmeerd van hun aanwezigheid.

Hun aantal verminderen vraagt intensiever ➛onderhoud. Denk aan wekelijkse ➛waterwissels, eventueel met gebruik van een ➛hevelklok. Hevel zoveel mogelijk van de fijne, bruine laag van de grindbodem. Voer de dieren wat spaarzamer. Ga hiermee door tot het aantal wormen weer tot een acceptabel aantal is gedaald. Bedenk echter dat met het verwijderen van de detrituslaag ook een belangrijke bron van ➛CO₂ verloren gaat.